Woede voerde de boventoon in Ellebogen, de roman waarmee de Duitse journaliste Fatma Aydemir vijf jaar geleden debuteerde. Daarin verzet een tiener van Turkse afkomst zich ­tegen een samenleving waarin ze zich een tweederangsburger voelt. In Aydemirs tweede roman Schimmen buigt die woede om in ­verdriet.

Dat verdriet komt niet alleen voort uit het sterfgeval waarmee de roman opent. De gepensioneerde Hüseyin kan zich eindelijk een appartement in Istanbul veroorloven, ­nadat hij zich jaren heeft afgebeuld in Duitse fabrieken. Maar dan bezwijkt hij aan een ­hartaanval.

In vijf hoofdstukken volgt Aydemir telkens een van Hüseyins gezinsleden, terwijl ze naar Istanbul snellen voor de begrafenis. Het gezin verhuisde van een bergdorp in Oost-Turkije naar een Duits industriestadje, maar die er­varing laat bij elk van hen andere littekens na. Met die uiteenlopende verhalen gaat Aydemir in tegen de neiging om migranten te zien als een homogene groep.

Afkomst

Het nakomertje Ümit is als enige in Duitsland geboren. Zijn afkomst brengt hem evenzeer in de war als zijn ontluikende homoseksualiteit. De oudste zus Sevda is een selfmade ­woman. Ze kwam als analfabete tiener naar Duitsland, maar runt nu haar eigen zaak. Met haar ouders leeft ze in onmin sinds ze haar terugstuurden naar de echtgenoot voor wie ze op de vlucht sloeg. Ze wil Duitser dan de Duitsers zijn. De jongste zus Peri maakt een spreidstand. Als eerste in de familie gaat ze studeren. Grappig is de scène waarin ze haar moeder Emine tijdens het huishoudelijk werk met de feministische theorieën van Simone de Beauvoir en Judith Butler om de oren slaat, waarop Emine met een schouderophalen reageert. Peri verzet zich tegen de patriarchale waarden waarmee ze opgroeit, maar ook tegen het beeld waarin ze door medestudenten wordt gecast, van het arme Turkse meisje dat zich aan haar achtergrond moet ontworstelen. De oudste broer Hakan kiest de tegenover­gestelde weg. Als een man zonder eigenschappen stemt hij zich af op wat anderen van hem verwachten.

Elk van hen worstelt met een eigen djinn, bedenkt Peri. Djinns zijn alle onzichtbare schimmen waarover we niet praten omdat we er bang voor zijn, legt ze haar jongste broer uit. Zoals de Koerdische afkomst van de familie, die de ouders geheimhouden. De redenen worden in het boek niet verhelderd, alsof ­Aydemir haar lezers deelgenoot wil maken van die zwijgcultuur.

In het laatste hoofdstuk blikt Emine terug op haar leven. Aydemir beschrijft de kwetsbaarheid die een landverhuizing met zich meebrengt. Het onbehaaglijke gevoel dat je op vreemd terrein bent en je niet hetzelfde kunt veroorloven als de mensen om je heen. Het is een gevoel dat Emine na dertig jaar in Duitsland nog altijd niet van zich af kan schudden. Ze heeft nooit iets van het leven verwacht omdat ze niet geloofde dat ze daar recht op had. Haar kinderen eisen dat recht wel op, met alle botsingen van dien.

Aydemir duikt diep in de innerlijke wereld van haar personages, zonder te vervallen in sentimentaliteit. Ze wekt begrip op voor hun worstelingen en misstappen, of de lezer nu zelf een migratie-achtergrond heeft of niet. Dit laagdrempelige, ontroerende boek zou wel eens kunnen uitgroeien tot een klassieker.

Vertaald door Marcel Misset, Signatuur, 296 blz., 26,99 € (e-boek 12,99 €).

Een roman over familie en de geheimen die we met ons meedragen. Hüseyin heeft dertig jaar in Duitsland gewerkt en nu vervult hij eindelijk zijn droom: wonen in een appartement in Istanbul. Maar op de dag van de verhuizing krijgt hij een hartaanval. Voor de begrafenis reist zijn familie hem vanuit Duitsland achterna: zijn twee dochters, zijn twee zonen en zijn vrouw. Elk van hen heeft geheimen, verlangens en wonden. Wat hen verbindt is de vraag: wie was Hüseyin eigenlijk? Met psychologische diepgang geschreven. Geschikt voor een brede tot literaire lezersgroep. Fatma Aydemir (Karlsruhe, 1986) is een Duitse auteur, redacteur en columnist.